تصفیه آب استخر و جکوزی (قسمت دوم)

اشعه UV :

یکی از راه های تصفیه آب، تاباندن اشعه UV به آن است که تحت این عمل تمامی میکروارگانیسم های آب ( اعم ازبیماری زا و غیربیماری زا ) نابود می شود.

معمولا از اشعه ماورای بنفش جهت میکروب زدایی بهترآب در کنار روش های دیگرمانند کلرزنی و ... استفاده می کنند. اشعه UV دارای طول موج 250 تا 270 نانومتر بوده و برای تولید آن، با زدن قوس الکتریکی، لامپ حاوی بخار جیوه را باردارمی کنند این عمل موجب تولید انرژی شده واشعه فرابنفش منتشرمی شود.

اشعه تولید شده با تأثیر برروی پروتوپلاسم وآنزیم سلولها سبب نابودی آنها میگردد. این اشعه قادراست فرم فعال باکتری، ویروس، تک یاخته و اسپور را غیرفعال و از تکثیرآنها جلوگیری کند. بسیاری از میکروارگانیزم های بیماری زا عمرکوتاهی دارند و درصورت عقیم وغیرفعال شدن، ازبین میروند.

از مزایای این روش میتوان به گند زدایی آنی اشاره نمود که این مهم مستقل از PH آب است و نیاز به هیچ ماده شیمیایی ندارد. بنابراین پس از گندزدایی آب توسط اشعه UV خواص فیزیکی و شیمیایی آب ثابت میماند و تنها خواص بیولوژیکی آن تغییر میکند.

تجهیزی که اشعه UV را به آب می تاباند مستقیما در مسیر لوله آب به صورت خطی نصب می شود و افت فشارایجاد شده درآن قابل اغماض است و برحسب دبی عبوری و فشار انتخاب میشود.

از معایب این روش میتوان به این نکته اشاره نمود که فرایند تصفیه آب تنها درلحظه ای که آب تحت اشعه UV قرارمیگیرد انجام میشود. برای مثال در یک استخرعمومی با نرخ تعویض آب 6ساعت، جرم کنترلی را درنظر بگیرید که ضمن عبور از دستگاه UV تمامی میکروارگانیسم های بیماری زای آن نابود شده است ، حال این جرم کنترل برای آنکه مجددا تحت گند زدایی توسط امواج UV قرار بگیرد 6 ساعت طول میکشد، دراین زمان این جرم کنترل میتواند شدیدا آلوده شود. حال اگراین جرم کنترل را به کل آب استخرتعمیم دهیم متوجه این نکته میشویم که استفاده از اشعه UV به تنهایی نمیتواند سلامتی آب استخر را تضمین کند و باید از آن به عنوان یک روش کمکی در کنار مواد شیمیایی تصفیه آب که خاصیت ماندگاری یا پسماند دارند ( نظیر کلر، برم و یا بیگوآنیسید ) استفاده نمود. باتوجه به هزینه زیاد تأسیسات UV این روش تنها دراستخرهای درمانی که آلودگی میکروبی دارند و یا در ساخت جکوزی های لوکس مورد استفاده قرار میگیرد.

تزریق کننده های مواد ضدعفونی کننده باید دارای محافظ هایی باشد تا درصورت بروزهرگونه اختلال، حادثه و یا شکست در تجهیزات مربوطه، امکان ورود مواد ضدعفونی کننده به استخر شنا و یا محوطه آن وجود نداشته باشد و از برگشت جریان موادضدعفونی کننده جلوگیری نماید. همچنین تزریق کننده های مواد ضدعفونی کننده باید قادرباشند مواد مورد نیاز برای ضدعفونی کردن استخر را تا 10 میلی گرم بر لیتر کلر یا مواد مشابه آن تأمین نماید تا در شرایط خاص جهت ضدعفونی نمودن اشباعی ( فوق کلرینه سازی ) استخرمورد استفاده قرار گیرد.

نکته : درطول مدت زمان ضدعفونی کردن اشباعی که عموما 1 تا 4 ساعت به طول می انجامد، نباید هیچ شناگری درآب وارد شود. ضدعفونی کردن اشباعی گاهی اوقات و در حالت های بسیارخاص، نیازمند افزایش کلر باقی مانده تا 20 میلی گرم برلیتر نیزمی باشد.

برم :

دمای آب جکوزی درحدود 40 درجه سلسیوس است، دراین دما خاصیت گند زدایی کلر بسیار کاهش می یابد. از سوی دیگر این دما سبب تشدید در تولید آلودگی می شود به گونه ای که یک قاعده سرانگشتی، آلودگی ایجاد شده توسط دونفر درجکوزی را برابر آلودگی ایجاد شده توسط 60 نفر دراستخرمیداند. این آلودگی ها شامل تعریق بدن، ادرار و چربی زیر پوست که به صورت مایع از منافذ پوست بیرون میزنند وهمچنین مواد آرایشی و بهداشتی که درآن دما به راحتی درآب حل میشوند است.

درصورتی که جکوزی دراصلاح، دایم کارنباشد میتوان به صورت توام از کلر و ازن استفاده نمود. اما درصورتی که جکوزی دایم کار باشد تزریق زیاد کلر برای ضدعفونی نمودن آب جکوزی، به دلیل بالا بودن دمای آب سبب انتشار بوی شدید کلر میشود. ضمن اینکه پایداری کلر نیز دراین دما بسیار ناچیز است. ازاین رو از برم که پایداری بسیار خوبی در برابر دما دارد استفاده میشود.

برم برای اینکه با آلودگی ها وارد واکنش شیمیایی شود نیاز به کاتالیزور دارد از این رو قرص برم به صورت ترکیب برم با مواد کاتالیزور آن ارایه می شود. هرچند که کلر نیز کاتالیزورمناسبی برای برم است. درجکوزی برم با غلظت PPM 1.5 تا PPM6 به همراه ازن با PH آب 7.2 تا 7.8 توصیه میشود.

مونوپرسولفات پتاسیم :

این ماده به صورت ترکیب درمواد مصرفی برای ایجاد شوک درآب استخر و همچنین در قرص های برم استفاده می شود زیرا خاصیت اکسید کنندگی آن خوب است و کاتالیزورمناسبی برای برم نیزبه شمارمی آید.

نقراب

بیگوآنیسید :

بیگوآنیسید یک ماده نوظهوراست که در بازارایران نیز کمیاب می باشد، اما این ماده قابلیت ضدعفونی کنندگی بالایی دارد و در برابراشعه UV خورشید و دمای آب، مقاومت بالایی دارد و عملکردش مستقل از PH آب است. این ماده همواره باید به همراه برخی مواد افزودنی که توسط کارخانه سازنده عنوان می شود، استفاده شود.

ازدیگر مزایای این ماده، کاهش کشش سطحی آب است که سبب ایجاد لطافت وآرامش می شود و نیز دراستخرهای تمرینی شیرجه قهرمانی که شناگران دفعات زیادی درآب شیرجه می روند برای سلامتی پوست آنها بسیار مفید واقع میشود.

لازم به ذکراست که استفاده کلر و ازن یا برم با مواد دیگر و .... مطرح شد، نباید سبب این برداشت شود که میتوان هردو ماده ضدعفونی کننده دلخواه را باهم ترکیب نمود.

محل تزریق مواد ضدعفونی کننده نیزازاهمیت زیادی برخورداراست. به طوری که مواد با خاصیت اسیدی مانند اسید هیدروکلریک را بعد از کلیه تجهیزات ( فیلتر، پمپ، مبدل حرارتی و ...) قرار میدهند. ازن زنی قبل ازمبدل حرارتی صورت میگیرد زیرا محل تزریق اسید باید جایی باشد که خوردگی به وجود نیاورد. درحالی که محل تزریق ازن باید جایی باشد که آب استخر قبل از ورود به کاسه استخر تمام ازن خود را از دست بدهد و بالاخره تجهیز اشعه UV باید قبل از کلرزن باشد زیرا اشعه UV کلر را نابود میکند.

کنترل خواص شیمیایی و بیولوژیکی آب استخر و جکوزی :

دراستخرهای نوین خواص شیمیایی و بیولوژیکی آب تحت کنترل قرارمیگیرد و متناسب با نیازمواد لازم ضدعفونی کننده و متعادل کننده خواص آب به آن تزریق میشود. برای سنجش خواص آب به دو روش موجود است : 1ـ استفاده از کیت های کنترلی 2ـ استفاده از روش های تیتراسیون

در روش نخست، کیت کنترلی ضمن تماس با آب نمونه برداری شده آنالیزشیمیایی وبیولوژیکی آن را مشخص میکند ولی روش تیتراسیون که بسیار پرهزینه اما دقیق است توسط فرایندهای آزمایشگاهی به پاسخ نهایی میرسد که این روش مخصوص استخرهای بسیار لوکس می باشد.

محل و زمان نمونه برداری از آب بسیار مهم است. بهترین مکان نمونه برداری عمق 40 سانتی متری از سطح آب استخراست که البته نباید درنزدیکی دریچه برگشت یا نواحی مرده استخرصورت بگیرد. همچنین پس از اضافه نمودن ماده ای به آب استخرباید فرصت این را بدهیم که آن ماده به صورت همگن درآب توزیع شود که در حالت ایده آ ل زمان یک بار تعویض آب استخر را درنظرمیگیرند. لازم به ذکراست فاصله زمانی نمونه برداری نباید از نیم ساعت کمترشود زیرا درغیراینصورت نتایج بدست آمده بیانگرخواص متوسط وواقعی آب استخرنمی باشد.

موگیر :

برای پمپ ها باید یک موگیر قبل ازآن پیش بینی شود که کارآن گرفتن مو، پارچه و سایرمواد خارجی معلق درآب قبل از ورود به دهانه مکش پمپ است. البته فیلترها نیز قادر به گرفتن مو و پارچه ازآب هستند ولی تمیزکردن آنها از این گونه مواد خارجی دشوارتراست با تعبیه موگیر قبل ازپمپ میتوان رشته های بلند مو و پارچه را پیش ازاینکه وارد پوسته پمپ شوند ازآب جدا نمود. این امرازپیچیدن رشته های مو و پارچه به دور پروانه پمپ جلوگیری می نماید.

موگیراز یک غربال سبدی شکل قابل برداشت ونظافت تشکیل شده که به گونه ای نصب می شود که آب از سمت داخل آن عبور کند. این صافی یا غربال باید مقاوم دربرابر خوردگی باشد و قطرسوراخ های آن از3 میلی متر( یک هشتم اینچ ) بیشتر نباشد. همچنین مجموع مساحت های این سوراخ ها باید حدود 10 برابرمساحت مقطع لوله ورودی باشد با چنین مساحتی افت فشار کاهش یافته و طول مدت کارکرد موگیر قبل از نیاز به تمیز کردن آن افزایش پیدا میکند. موگیر برحسب دبی آبی که قراراست از آن عبورکند تعیین می شود.

فیلتراسیون :

مواد ضدعفونی کننده ضمن ترکیب شدن واکسید نمودن میکروارگانیسم ها سبب ایجاد حجم زیادی از ضایعات و ذرات معلق در آب و ته نشین شده درکف استخرمی شوند که باید توسط یک الگوی صحیح جریان آنها را از استخرخارج کرده و توسط فرایندی فیزیکی این ذرات را از مدارآب جدا نمود. نام این فرایند فیزیکی فیلتراسیون است.

درصنعت استخر و جکوزی، فیلترها به سه دسته تقسیم می شوند: 1ـ فیلتر شنی 2ـ فیلتر دیاتومی 3ـ فیلتر کارتریجی

اینکه هریک از فیلترهای فوق از چه قطری از سیال ممانعت به عمل می آورد نکته ای بسیارحائزاهمیت است.

دراستخرها و جکوزی ها معمولا از فیلترشنی و درحالت لوکس می توان برای جکوزی از فیلتردیاتومی استفاده نمود. کاربرد فیلتر کارتریجی نیز دراستخرهای درمانی است.

فیلتر ماسه ای ( شنی ) :

فیلترهای شنی ارزان ترین و متداول ترین نوع فیلترها برای استخرهای شنا می باشند. ماده فیلتر از اندازه های مناسبی از ماسه الک شده با خرده کوارتز و خرده سنگ ( شن ) به ارتفاع حداقل 90 سانتی متر تشکیل میگردد. نتیجه مطلوب زمانی بدست می آید که اندازه ذرات ماسه 0.4 میلی متر با ضریب یکنواختی حداکثر 1.75 باشد، ماسه باید از خاک رس، مواد ارگانیک و مواد قابل انحلال تشکیل شود. در بالای سطح بسترماسه باید یک فاصله آزاد تقریبا 45 ساتی مترایجاد نمود تا هنگام پس شویی فیلتر، از هدررفتن بیش از حد ماده فیلترجلوگیری شود. جهت جریان آب درآنها هنگام تصفیه از بالا به پایین وهنگام پس شویی از پایین به بالا است. بدون یک ماده منعقد کننده فیلترماسه ای فقط برای جداکردن مواد جامد درشت از آب درگردش مؤثراست. اما در صورت اضافه کردن یک ماده منعقد کننده ، ماسه فیلتر جهت جدا کردن مواد جامد معلق و باکتری ها بسیار مؤثر خواهد شد . به طورکلی دستگاه های فیلترشنی دردونوع ثقلی و تحت فشار ساخته میشود که در تصفیه خانه های استخرهای شنا عمدتا نوع تحت فشارکاربرد دارد. فیلترهای شنی تحت فشار به دو دسته افقی و قائم تقسیم بندی میشوند.

لازم به ذکراست فیلترهای شنی به دو صورت راندمان بالا ( یا فوری یا کمپکت ) و راندمان پایین به بازار تأسیسات عرضه میشود که باید به این نکته توجه داشت که عبارت راندمان بالا به این معنی نیست که توانایی بیشتری برای اخذ ذرات از آب دارد بلکه مفهوم آن این است همان فرایند فیزیکی را با سطح بستر کمتری انجام میدهد.

فیلترهای خاک سیلیسی ( دیاتومی ) :

در این فیلترها، ماده فیلترعبارت است از پودر فسیل باقی مانده از گیاهان و جانداران دریایی میکروسکوپی، این فیلترها متشکل است ازاستوانه های متعددی که به طورعمودی و از یک صفحه چند بخشی آویزان هستند. جنس این استوانه ها از مونل ( آلیاژی از نیکل، مس، آهن و منگنز) اکسید آلومینیوم و سایر مواد خنثی است که میان سوراخ های تنگ یک غربال، بافته شده اند و روی آنها پوشش خاک دیاتومی فیلترنگه داشته میشود.

استفاده از مواد منعقد کننده مانند آلوم به شفاف شدن آب استخر کمک شایانی میکند اما باید در نظرداشت که درصورت استفاده بیش ازحد ازاین مواد راندمان فیلترها شدیدا افت میکند بنابراین باید این مواد را بسیارحساب شده و محدود استفاده نمود.

کلیه فیلترها پس از مدتی دچار گرفتگی میشوند و باید احیا شوند.

*یکی دیگر از فیلترهای قابل استفاده که به اندازه فیلترهای قبل رایج نیست، فیلترذغالی میباشد. استفاده از فیلترذغالی یکی از روشهای مناسب برای حذف بو و طعم آب، جذب عوامل مولد بو و طعم می باشد. ذغال فعال با خاصیت جذب سطحی بالای خود قادراست، طعم و بوی ناخوشایند آب را حذف کند. نوع ذغال فعال، دما و PH آب ، از جمله عوامل مؤثر بر کارایی و بازدهی ذغال فعال است. فیلتر ذغالی متشکل از لایه های ذغال فعال دانه ای بوده و قادراست، ترکیبات فنلی و کلرآزاد آب را که عامل ایجاد بو و طعم نامطبوع می باشند جذب کند. توصیه می شود فیلترذغالی هرشش ماه یکبار شستشو و احیا گردد. برای این منظورکافی است پس از شستشوی معکوس فیلتر، دانه های ذغال به مدت 20 الی 30 دقیقه با بخارآب کم فشارشستشو داده شود. درصورتی که فیلترذغالی مدت زیادی بدون استفاده رها شده باشد، باید با آب کلردارشسته شود تا باکتری ها و دیگر عوامل بیولوژیکی ازسطح دانه های ذغال فعال زدوده شوند.